MAKİ — GÜVENLİK ÇERÇEVESİ v2

Güncelleme: 13 Ağustos 2026 · Araştırma Turu 1 sonrası Önceki sürüm: Arsiv/03_Faz3_Uretim_Guvenlik_Rehberi.md Bölüm 0

Bu belge her üretim gününün başında okunur. Buradaki maddeler mevzuat değil — fiziksel ve kimyasal güvenlik. Ruhsat/izin konuları bilinçli olarak kapsam dışı; bunlar değil.

v2'de ne değişti:

• 🆕 §2 — Taze bitki + yağ = botulizm riski (yeni kural, formülleri değiştirdi)
• 🆕 §5 — Asitli ürünlerde ölçülebilir pH hedefleri (yeni kural)
• 🆕 §1.3 — Hidrolat damıtma / alkol damıtma ayrımı (netleştirme)
• 🆕 §6.4 — Ham bal ve 1 yaş altı uyarısı
• ✏️ §3 — Kekik yağı için sayısal üst sınır eklendi (%1.1)

SIFIR TOLERANS KURALLARI

Bu altı madde tartışmaya açık değildir. Bir ürün bunlardan birini ihlal ediyorsa o ürün yapılmaz.

§1 — ALKOL GÜVENLİĞİ

1.1 Mutlak kural

Evde damıtma (distilasyon) yapılmaz. Hiçbir ürün için, hiçbir koşulda.

Neden: Damıtmada etanolden önce metanol buharlaşır (metanol kaynama noktası ~64.7°C, etanol ~78.4°C). Doğru ekipman ve deneyim olmadan bu ilk fraksiyon ("foreshot/heads") ayrılamaz ve son üründe kalır. 10 ml saf metanol kalıcı körlüğe, ~30 ml ölümcül dozlara yol açabilir — tat veya kokudan ayırt edilemez. Türkiye'de ev tipi damıtmadan kaynaklanan metanol zehirlenmesi vakaları, özellikle hobi amaçlı sistem kuranlarda, belgelenmiş bir sağlık sorunu.

1.2 Bunun yerine: maserasyon

LKR-01 ve LKR-02'nin ikisi de damıtma içermez. Kullanılan yöntem maserasyon — hazır, bandrollü, ticari olarak satılan içme alkolünün içine bitki daldırıp bekletmek. Sardinya'nın Mirto geleneğiyle aynı mantık.

Uygulama:

1. Baz olarak sadece bandrollü, market/tekelden alınmış hazır içki (votka, cin veya benzeri nötr ~%40 ABV). Ev yapımı veya kaynağı belirsiz alkol asla.
2. Şişe etiketindeki ABV doğrulanır ve kaydedilir.
3. Süreçte hiçbir ısıtma/kaynatma/buharlaştırma adımı yoktur. Bir tarif bu aşamada "kaynatın" diyorsa, o bizim tarifimiz değildir.
4. Bitmiş ürünün ABV'si alkolmetre/hidrometre ile ölçülür. Su ekleyip seyreltince oran değişir; gözle tahmin güvenilir değildir.

1.3 🆕 Hidrolat damıtma bu yasağın KAPSAMINDA DEĞİL

KREM-01'in ana bileşeni mersin hidrolatı ve bu, su buharı damıtmasıyla evde yapılabilir. Bu, alkol damıtmasıyla aynı şey değildir.

Ayrımın özü: Metanol riski, damıtma işleminden değil, ortamda alkol bulunmasından doğar. Tencerede sadece su ve bitki varsa üretilecek metanol de yoktur.

⚠️ Bu istisna yalnızca su + bitki içindir. Alkollü bir sıvıyı (şarap, likör, maserat) ısıtıp buharlaştırmak §1.1 kapsamındadır ve yasaktır.

§2 🆕 — YAĞDA MASERASYON GÜVENLİĞİ

Araştırma Turu 1'de eklenen yeni kural. Faz 1–3'teki "taze/kuru yaprak kullanılabilir" ifadesini geçersiz kılar.

2.1 Kural: yağa sadece kurutulmuş bitki girer

Yağ anaerobik (oksijensiz) bir ortamdır. Taze bitki üzerindeki Clostridium botulinum sporları — oksijensiz + düşük asitli + oda sıcaklığı üçlüsünde — çimlenip nörotoksin üretebilir. Kuru malzemede su olmadığı için bu zincir kurulamaz.

2.2 Bizim ürünlerimizde bunun özel önemi

Krem-2 (Gece Balmı) ve PRF-02 (Katı Parfüm) "su yok, o yüzden koruyucu gerekmiyor" mantığı üzerine kurulu. Taze yaprakla yapılmış bir infüzyon yağı ürüne su taşır ve bu mantığı içeriden çökertir. Yani bu kural sadece botulizm için değil, ürünün tüm koruma tasarımı için kritik.

2.3 Uygulama

1. Ladin (Cistus creticus) ve Defne (Laurus nobilis) infüzyon yağları yalnızca tamamen kurutulmuş bitkiyle yapılır.
2. Kuruluk testi: Yaprak elle ufalandığında çıtırdayarak kırılmalı. Esneyip bükülüyorsa hâlâ nem var — kullanma.
3. Kavanoz, huni ve süzme bezi tamamen kuru olmalı. Yıkanmış ıslak kavanoz kullanılmaz.
4. İnfüzyon yağı buzdolabında saklanır, 3 ay içinde kullanılır.
5. Atma kriterleri: görünür su damlacığı · bulanıklık · kabarcık · ekşi/küf kokusu → at, kurtarmaya çalışma.

§3 — BİTKİ TEŞHİSİ GÜVENLİĞİ

3.1 En kritik karışıklık: Defne ↔ Kiraz Defnesi

Kural: Yaprağı ez ve kokla. Acıbadem kokusu alırsan bırak, o kiraz defnesi. Emin değilsen o kaynaktan hiç toplama — aktardan/baharatçıdan al.

3.2 Genel kural

Tür teşhisinden %100 emin olmadığın hiçbir örneği kullanma. Şüphe = kullanma. Mersin, keçiboynuzu, kekik ve ladin için karışıklık riski defne kadar yüksek değil, ama ilk kez topluyorsan bilen biriyle doğrula.

3.3 Nadir/endemik tür koruması

Origanum cordifolium Kıbrıs'a endemik ve IUCN "Hassas" statüsünde. Yaban ortamdan toplanmaz. Formüllerde yaygın O. dubium kullanılır. Bu ekolojik bir karar — ürün kalitesiyle ilgili değil, ada florasıyla ilgili.

§4 — CİLT GÜVENLİĞİ

4.1 Patch test protokolü (zorunlu)

Cilde uygulanacak her yeni karışım için (krem, balm, parfüm):

1. Küçük miktarı iç bilek veya dirsek içine sür.
2. 24–48 saat bekle, o bölgeyi yıkama.
3. Kızarıklık/kaşıntı/yanma yoksa → genel kullanıma geçilebilir.
4. Reaksiyon varsa → o formülü kullanma; esansiyel yağ oranını düşürüp tekrar dene veya vazgeç.

4.2 ✏️ Kekik (O. dubium) yağı — sayısal üst sınır

Karvakrol içeriği yüzünden tarçın ve karanfille birlikte en tahriş edici uçucu yağlar arasında. Tisserand & Young maksimum dermal kullanım: %1.1. Hassas cilt veya geniş vücut alanı için %0.5–1.

Bizim oranlarımız: KREM-01 %0.2 · KREM-02 %0.6 · Parfümlerde nihai üründe ≪%1 → hepsi limitin altında.

Limit altında olmak alerjik reaksiyonu dışlamaz — patch test yine zorunlu. Asla seyreltilmeden cilde sürülmez. 2 yaş altı çocukta ve hasarlı/hastalıklı ciltte topikal kullanılmaz.

4.3 Fototoksisite

Soğuk sıkım turunç (portakal/limon kabuğu) yağları fototoksiktir. PRF-01 bu yağları içerir. → Uygulama sonrası doğrudan güneşe çıkma, veya distile/FCF (fototoksik olmayan) turunç yağı tercih et.

§5 🆕 — ASİTLE KORUNAN ÜRÜNLERDE pH

Yeni kural. "Asit + şeker koruyor" ifadesi ölçülmedikçe bir koruma sistemi değil, bir temennidir.

5.1 Hedefler

Neden bu sayılar: pH ≤3.2'de tutulan shrub'larda 12 ay buzdolabı saklamada patojen üremesi görülmemiş; pH 3.6+ partilerde 42. günde gözle görülür küf. pH 4.6, düşük-asitli/asitlendirilmiş gıda ayrım noktası.

5.2 Uygulama

1. Sirke etiketini oku. Birçok "artizan/ham" sirke %4.2'ye seyreltilmiş satılıyor — %5 şartı sağlanmıyorsa o sirke kullanılmaz.
2. Bitmiş üründe pH ölç, kayıt defterine yaz.
3. Hedefin üstündeyse: 1 tatlı kaşığı sirke ekle → karıştır → tekrar ölç. Hedefe inene kadar tekrarla.
4. Shrub buzdolabında saklanır. "İçinde sirke var, bozulmaz" varsayımı yanlıştır.
5. Taze ot kullanılan üründe (oksimel) ot tamamen sıvının altında kalmalı; yüzeye çıkan kısım küflenir.

§6 — HİJYEN, SAKLAMA VE ETİKET

6.1 Sterilizasyon

Tüm kavanoz/şişeler kullanım öncesi:

1. Sıcak sabunlu suyla yıka, iyice durula.
2. Tencerede tamamen suya batır, kaynar suda 10 dakika kaynat.
3. Maşayla çıkar, temiz havlu üzerinde ters çevirmeden kendi kendine kurumaya bırak.
4. Kavanozları ılıkken doldur; oda sıcaklığına düştüyse tekrar sterilize et.

Aletler (spatula, karıştırıcı): %70 izopropil alkolle sil veya kaynar suya 1–2 dk daldır.

⚠️ §2 istisnası: Yağ infüzyonu için kullanılacak kavanoz sterilizasyon sonrası tamamen kurumuş olmalı. Nemli kavanoz, kurutulmuş bitkiyi kullanmanın bütün anlamını götürür.

6.2 Çapraz bulaşma

Gıda ürünleri (SB, LKR) ile kozmetik ürünleri (KREM, PRF) ayrı ekipman setiyle çalışılır. Esansiyel yağ kalıntısı gıdaya karışmamalı.

6.3 Etiket — her batch'te zorunlu

• Batch No (örn. KREM01-001)
• Tarih
• İçerik listesi (tam oranlarıyla)
• Kim yaptı
• Ölçüm değerleri (pH, ABV — ürüne göre)
• "AR-GE PROTOTİPİ — SATIŞ İÇİN DEĞİL"

6.4 🆕 Ürün-spesifik zorunlu uyarılar

§7 — NE İDDİA EDİLMEZ

Bu proje bir Ar-Ge dosyasıdır. Aşağıdakiler laboratuvar analizi olmadan söylenmez — pazarlamada, sunumda, etikette, sohbette:

Söylenebilecek olan: "Literatüre dayalı, ev ölçeğinde üretilmiş, henüz test edilmemiş bir prototip." Bu dürüst çerçeve projenin en değerli varlığı — gevşetilmez.

§8 — İLK YARDIM / ACİL DURUM

Çalışma alanında bulundurulacak: göz yıkama için temiz taşıyıcı yağ · ilk yardım çantası · yangın söndürücü/battaniye (ocak + alkol + yağ aynı ortamda).

KAYNAKÇA

• Metanol / ev tipi damıtma (Türkiye vaka çalışması): PMC11097313
• Defne / kiraz defnesi ayrımı: MDPI Toxins 14(11):726
• 🆕 Yağ infüzyonu botulizm riski: UMaine Extension #4385 · UGA CAES C1334
• 🆕 Shrub pH güvenliği: FermentHive
• 🆕 Oksimel / bal güvenliği: OSU Extension EM-9885 · Cultured Guru
• 🆕 Hidrolat ev damıtması: Mother Earth Gardener
• Kekik yağı dermal limit: Craft360 dermal limits · PetalMade IFRA 2025
• Challenge test ISO 11930: Microchem Laboratory
• Kıbrıs kekiği (O. dubium): Taylor & Francis
• Geogard 221 kullanım oranı: Manis Chemicals

Tam bulgu gerekçeleri: Raporlar/ARASTIRMA_TURU_1.md